Column:
Relatieproblemen
Door Marco van Burgsteden, gemeente Barneveld



In plaats van een uitgebreid verhaal over Public Private Partnership, outsourcing, de kredietcrisis en het gevaar van belangenverstrengeling, wil ik het in deze column hebben over relatieproblemen. Niet dat ik die heb, voor zover ik weet, maar als je het hebt over markt en overheid, kom je op het vakgebied waar menig relatietherapeut zich aardig zou kunnen uitleven.

De verhoudingen tussen markt en overheid laten zich prima beschrijven in termen van een (haat/) liefdesverhouding; men heeft elkaar nodig, maar soms zou je de ander achter ’t behang plakken. Zolang de verliefdheid de boventoon voert, kun je de mooiste resultaten halen, maar als deze bekoelt, kom je elkaar in het slechtste geval bij de rechtbank tegen. En scheiden doet lijden.

De relatietherapeut zal dergelijke patronen herkennen bij zijn cliënten, maar de contractjuristen die bij aanbestedingsprocessen, exploitatieovereenkomsten of inkoopbeleid betrokken zijn, kunnen op dit vlak ook behoorlijk meepraten. Daarbij is de kernvraag: hoe komt dat toch? Waar zit ‘m nou het verschil dat zo bepalend is voor het spel tussen deze twee bloedgroepen?

Feit is in ieder geval dat je het als gemeente, adviesbureau, projectontwikkelaar of aannemer in deze wereld niet alleen redt. Je bent op elkaar aangewezen om het werk uitgevoerd te krijgen en om aan werk te komen. In voor- en tegenspoed. Op verschillende vlakken gaan markt en overheid een relatie aan. Als je geluk hebt, wordt het een mooie tijd, waarin nieuwe en goede dingen ontstaan. Als je pech hebt, strandt deze. Als je heel veel pech hebt, word je gedwongen bij elkaar te blijven, terwijl het eigenlijk niet meer gaat.

Deze wurggreep ontstaat als er sprake is van ongelijkwaardigheid. Als de één afhankelijk is van de ander, maar deze afhankelijkheid niet wederzijds is. Covey ziet het groeiproces voor mensen (maar ook organisaties) verlopen van afhankelijkheid (jij zorgt voor mij, jij zorgt dat ik succesvol ben), via onafhankelijkheid (ik doe het, ik ben verantwoordelijk, ik heb een keuze) naar wederzijdse afhankelijkheid (wij doen het, wij werken samen, wij maken er iets beters van).

En daar zit volgens mij de kern van de zaak. De speelruimte tussen markt en overheid wordt bepaald door de mate waarin beide partijen bereid zijn hun doelen, waarden, en belangen op hetzelfde doel te richten en daar in wederzijds vertrouwen verder aan te werken. Als je dat spel fair speelt, ontstaat synergie. Als dat niet het geval is, hou het dan bij een spannende ‘one night stand’.




Stelling: De omgang tussen markt en overheid lijkt soms te veel op een wurggreep

Peter Fraanje (Bouwend Nederland)
Eigenlijk is het zo eenvoudig: we zijn actief in de openbare ruimte en we zijn er voor de samenleving. Als we dat nu in gedachten houden dan kunnen we ruimte maken voor innovatie en duurzaamheid en ons samen richten op de burger. Dan is er een wereld te winnen ver voorbij de grenzen van het RAW-bestek (stelsel van juridische, administratieve en technische voorwaarden voor het samenstellen van bouwcontracten in de Grond-, weg- en waterbouw, red.). Het is niet meer aan de burger uit te leggen dat het fietspad drie maanden open ligt omdat de aannemer het project voor de laagste prijs heeft aangenomen. Zullen we afspreken dat u voortaan zegt wat uw prestatie-eisen zijn en vooral wat uw wensen zijn? Dan verrassen wij u graag met een duurzame aanbieding!


Keimpe Reitsma (Ontwikkelings en Grondbedrijf, gemeente Amsterdam)
Deze stelling lag circa zes jaar geleden aan de basis van de Grote Vereenvoudiging, een operatie waarin in Amsterdam de verhoudingen in de gebiedsontwikkeling opnieuw werden geënt. Aanleiding was de zwakke woningmarkt van het begin van deze eeuw. Het cyclische karakter van de onderhandelingen tussen ontwikkelaars en gemeente moest worden verbroken. Een heldere verdeling van de verantwoordelijkheden werd nagestreefd. Duidelijk vastleggen wanneer wie aan zet is en daarbij het uitgangspunt hanteren dat afspraak afspraak is. Getuige de voortvarende woningproductie in de afgelopen jaren leek het goed uit te pakken. Maar nu er sprake is van een nieuwe crisis zie je dat er weer veel naar elkaar wordt gekeken. Het blijft worstelen.


Annemariek Nijs (Telengy)
Als je dit leest, vraag ik mij meteen af wie deze stelling heeft gelanceerd. Was dat een adviseur die het lastig vindt om goede offertes te maken omdat in de offerteaanvraag de nadruk ligt op de juridische aspecten van het offertetraject in plaats van op de inhoud? Of is dit de vertwijfelde uitroep van het hoofd bureau Inkoop van een grotere gemeente die zich een weg moet banen tussen verschillende leveranciers van bijvoorbeeld ICT-oplossingen?

Voor beide perspectieven valt wat te zeggen. De adviseur moet altijd deskundig en alert genoeg zijn om de ‘vraag achter de vraag’ te achterhalen. Voor hem of haar is het fijn om eerst contact te hebben met de betreffende aanvrager en de situatie te kennen, zodat hij of zij maatwerk kan leveren.
Voor het hoofd Inkoop geldt dat de hoeveelheid aan aanbestedingsregels en gunningcriteria vaak een jungle aan offertes oplevert, die regelmatig wel een scherpe prijs opleveren, maar vaak ook een portie meerwerk.

Gelukkig ontwikkelt zich een nieuwe trend. De offerteaanvragen worden weer meer en meer opgesteld door de inhoudelijk deskundigen en de adviseurs steken hun energie in de relatie met de gemeenten voor de lange termijn in plaats van de korte winst. Ik zeg: een win-win situatie!

Kabinet legt ruimtelijk beleid vast
De Ministerraad heeft vrijdag 29 mei op voorstel van minister Cramer van Ruimte en Milieu ingestemd met het ontwerp voor de AMvB Ruimte. Deze Algemene Maatregel van Bestuur bevat alle ruimtelijke beleidskaders van het Rijk en vormt het sluitstuk van rijkszijde van het nieuwe stelsel van ruimtelijke ordening, zoals dat vorig jaar met de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (Wro) in werking is getreden.
De AMvB Ruimte omvat alle ruimtelijke rijksbelangen uit eerder uitgebrachte PKB's (planologische kernbeslissingen) die juridisch doorwerken op het niveau van bestemmingsplannen. Het gaat om kaders voor onder meer het bundelen van verstedelijking, nationale landschappen, de ecologische hoofdstructuur, de kust, grote rivieren en militaire terreinen. De rijksbelangen zullen nu veel directer doorwerken in gemeentelijke bestemmingsplannen. Met de AMvB Ruimte maakt het Rijk pro-actief duidelijk waar provinciale verordeningen en gemeentelijke bestemmingsplannen aan moeten voldoen. Dat moet uiteindelijk resulteren in snellere besluitvorming en minder bestuurlijke drukte.
Naar boven


VNG: ‘Gemeenten treuzelen niet met drankketen’
Volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is het beeld dat gemeenten ‘treuzelen’ met de aanpak van drankketen onjuist. Minister Klink heeft toegezegd onderzoek te doen naar de relatie tussen de keten en comazuipende jongeren. Korthuis, directielid van de VNG, ziet liever dat het kabinet hun voorstel overneemt waarmee het drinken door jonge tieners wordt aangepakt: ‘Jongeren onder de zestien die met drank op over straat lopen, plegen een strafbaar feit. De politie moet daarop controleren.’
De VNG is overigens niet perse tegen drankketen met dien verstande dat de gezondheidsschade wordt beperkt, paracommerciële keten worden gesloten en jongeren gewezen worden op het effect van alcohol op de hersenen van tieners. ‘Alle keten sluiten, heeft geen zin, dan vinden jongeren wel een nieuwe plek. Je moet ook de sociale functie van keten niet onderschatten. Jongeren vinden er sociale binding en cultuurbeleving.’, aldus Korthuis.
Naar boven


Doe het zelf bouw in Homeruskwartier
Terwijl de gevolgen van de kredietcrisis steeds beter voelbaar zijn, blijft de interesse groot om in Almere een eigen huis te bouwen. Dat blijkt uit de grote belangstelling voor de verkoop van 500 nieuwe kavels in het Homeruskwartier. Het unieke van deze grootste zelfbouwwijk van Nederland is dat het ruimte biedt voor wonen, werken en ontspanning. Ondernemingen zoals een kinderdagverblijf en fitnessclub zijn mogelijk, maar ook kunnen paardenliefhebbers een woning met paardenstal realiseren, en mensen met groene vingers een volkstuinwoning bouwen.
Ook architecten, bouwbedrijven en aannemers toonden interesse in het evenement. Wethouder Adri Duivesteijn: ‘De kredietcrisis heeft ook een positieve kant. Waar kopers eerst in de rij stonden en afhankelijk waren van het aanbod van een beperkt aantal ontwikkelaars, is diezelfde koper nu de vragende partij. Hij of zij kan kiezen uit wel honderd bedrijven.’ De markt heeft de weg naar de zelfbouwer gevonden.
Naar boven