Column:
Omgaan met risico’s bij beheer van bomen en wegen
Door Roel ter Horst, Gemeente Utrechtse Heuvelrug
Hoofd afdeling Openbare Ruimte



Budgetgestuurd, kwaliteitsgestuurd of regelgestuurd. Het zijn mooie begrippen maar als het er op aan komt bepaalt het budget de mogelijkheden en beperkingen van de beheerder. In de fusiegemeente Utrechtse Heuvelrug zijn ambtenaren druk bezig met de opbouw van het beheer. In het voorjaar van 2009 werden de eerste beheerplannen aan de gemeenteraad aangeboden. Dit leidde tot een felle politieke discussie en een verzoek aan de minister om het raadsbesluit te vernietigen.

De gemeente Utrechtse Heuvelrug kwam onlangs op een bijzondere manier in het nieuws. Twee raadsfracties richtten een verzoek aan minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om een besluit van de gemeenteraad van Utrechtse Heuvelrug ter vernietiging voor te leggen aan de Kroon. Het raadsbesluit gaat over het beheer van wegen, bomen en bos- en natuurterreinen. In het raadsvoorstel werden drie beheervarianten beschreven:
- De budgetneutrale variant
- De streefvariant
- De streefvariant-plus

De budgetneutrale variant geeft aan welk onderhoudsniveau er met bestaande middelen kan worden bereikt. De streefvariant is het onderhoudsniveau dat vanuit de wettelijke zorgplicht dient te worden gerealiseerd. In de streefvariant-plus worden bovendien de investeringsbedragen opgevoerd die op basis van economische afschrijving zijn berekend. In alle beheerplannen was er een aanzienlijk financieel gat tussen de budgetneutrale en de streefvariant. De risico’s van de budgetneutrale variant voor met name aansprakelijkheid en kapitaalvernietiging waren in het raadsvoorstel beschreven. De raad stemde voor alle onderwerpen in met de budgetneutrale variant. Zij koos daarmee bewust voor het niet volledig voldoen aan de wettelijke zorgplicht voor bomen en wegen. De risico’s werden door een meerderheid van de raadsfracties verantwoord geacht. De fracties van GroenLinks en PvdA stemden tegen en richtten een verzoek aan de minister om vaststelling van de Beheerplannen voor Wegen, Bomen en Bos en Natuurterreinen op het beheerniveau 'budgetneutraal' ongedaan te maken door vernietiging van het besluit .

Het verzoek is door de minister niet gehonoreerd. De minister antwoordt dat zij om technisch-juridische redenen dit verzoek niet kan honoreren: 'Deze beheerplannen betreffen geen publiekrechtelijke rechtshandeling. Met andere woorden, het raadsbesluit is niet gericht op enig rechtsgevolg. Er ontstaan uit deze handeling dus geen rechtsgevolgen in de verhouding van de gemeente als bestuursorgaan tot een of meer anderen.'

De minister noemt het wel 'opvallend' dat de raad heeft ingestemd met een voorstel waardoor de gemeente niet voldoet aan -met name- haar wettelijke zorgplicht: 'De gemeente moet zich realiseren dat er aan de zorgplicht schuldaansprakelijkheid ten grondslag ligt', schrijft ze. 'Dat wil zeggen dat bij eventuele incidenten de gemeente aan moet tonen dat zij heeft voldaan aan haar zorgplicht. Nu in het raadsvoorstel bij voorbaat is aangegeven dat de gemeente niet aan alle wettelijke verplichtingen voldoet, lijkt de gemeente in dit opzicht kwetsbaar.'

GroenLinks en PvdA zien in de reactie van Ter Horst een bevestiging dat college en raad een te zuinig en daardoor onverantwoord besluit hebben genomen over de kwaliteit van het onderhoud van de gemeentelijke wegen en de groene infrastructuur. Voor het linkse collectief is het nu de vraag of raad en college zich de waarschuwing van minister Ter Horst ter harte zullen nemen. Deze discussie zal in de komende jaren ongetwijfeld terugkomen.

Ongetwijfeld worstelen veel gemeenten in deze tijden van bezuinigingen met de vraag op welke wijze budget en risico op transparante tegen elkaar kunnen worden afgewogen. De systematiek van de Utrechtse Heuvelrug met drie beheervarianten heeft niet direct geleid tot meer budget maar het geeft wel helderheid over verantwoordelijkheden. Door de gemeenteraad bewust te laten kiezen uit de genoemde varianten heeft zij de gelegenheid de verschillende maatschappelijke belangen af te zetten tegen de beschikbare financiële middelen en zijn de risico’s politiek-bestuurlijk afgedekt.
Uiteraard zal de organisatie met de beperkt beschikbare middelen haar verantwoordelijkheid nemen door de risico’s voor weggebruikers zo klein mogelijk te maken.




Stelling: Het is onverantwoord als een gemeente het onderhoud aan bomen en wegen onder het niveau van de zorgplicht uitvoert

Wouter Wubben, Adviseur ecologie team Kenniscentrum Inrichting Openbare Ruimte (Gemeente Westland)
Eens. Het lijkt me onverstandig als een gemeente bewust een groot risico neemt door voor een dergelijke beheervariant te kiezen. Wat naast de gerechterlijke consequenties die dit kan hebben nog veel belangrijker is, is de weerslag die de keuze heeft op het beheer van groen en wegen. Er wordt meer en meer bezuinigd op groen en wegen en wie zijn hier uiteindelijk met name de dupe van? De inwoners van onze gemeenten die wonen, werken en recreëren in de openbare ruimte. De door hen gebruikte openbare ruimte lijkt door bezuinigingen meer en meer in kwaliteit achteruit te gaan. Mijns inziens moet er beter worden ingezien dat lage ambitieniveaus voor het beheer van groen en wegen onze leefomgeving op de korte en lange termijn niet ten goede komen. Deze leefomgeving wordt intensief gebruikt en met een goed beheer wordt deze omgeving ook goed gewaardeerd. Toch zeker iets waar we als overheid naar moeten streven. Waardeer het belang van goed beheer dus hoger en kies niet voor een onverantwoord laag beheerniveau!


Ron Jeukens, Consultant (Hoffman Krul & Partners)
Te veel gemeenten weten überhaupt niet of zij aan de zorgplicht voldoen. Ze hebben hun areaalinformatie en hun processen niet op orde. Burgers en raad zijn zich daarvan onvoldoende bewust. Juist door transparant te maken hoe het beheer van bomen en wegen er voor staat, heeft de gemeente Utrechtse Heuvelrug verantwoord gehandeld. De Raad heeft een afweging kunnen maken. Ze heeft vervolgens heel bewust gekozen. Door dit proces en deze discussie ontstaat binnen de gemeente, bij medewerkers buitendienst en de beleidsmakers, een bewustwording die leidt tot keuzes in het onderhoud die risico’s juist verkleinen.
Die andere gemeenten, daar zitten de echte risico´s.


Karsten Riemens, Beleidsadviseur Ruimte (gemeente Lingewaal)
Uiteraard moeten de gemeenten haar zorgplicht zeer serieus nemen. Als het budget de leidraad wordt, zullen de budgetten voor beheer en onderhoud verder onder druk komen staan. Dit zal op termijn leiden tot een stroom van schadeclaims. Deze risico’s zijn nooit goed in te schatten. Dit hebben debacles als DSB en Noord-Zuidlijn ons wel geleerd. Daarnaast vind ik dat we zoveel mogelijk vanuit een kwaliteitsgestuurde aanpak moeten blijven denken. Mijn schrikbeeld is de wegen in de Ardennen: het bord “Route Degradee 5km” wordt na 5 kilometer gevolgd door het bord “Route Degradee 6 km”. Misschien wel goed tegen de schadeclaims maar een aanfluiting voor auto- en overheidsbestuurders.

Landelijke belangstelling voor wijk Op Buuren
In Maarssen verloopt de realisatie en verkoop van het nieuwbouwproject Op Buuren voorspoedig. In totaal worden er 670 woningen gebouwd waarvoor er veel belangstelling bestaat. Niet alleen kopers maar ook Kamerleden en andere bestuurders blijken geïnteresseerd te zijn in het concept Op Buuren.

Op Buuren, gebouwd op voormalig DSM terrein, bestaat uit drie deelgebieden: Op Buuren Dorp, Op Buuren Buiten en Op Buuren Park. In Op Buuren Park wordt een groot openbaar park ontwikkeld. Aan de rand hiervan aan de oever van de Vecht komt een twaalftal woningen met een haven die ligplaats biedt voor twee partyschepen en voor recreatievaart. De haven bestaat voorts uit een bedrijfswoning, een bedrijfsgebouw en parkeerfaciliteiten. De buurt onderscheidt zich van de andere nieuwbouwlocaties in Maarssen en omgeving. Met de bijzondere kenmerken van de eeuwenoude bebouwing langs de Vecht, typeert het gebied zich door intieme straatjes en pleinen in een parkachtige omgeving.

Naar boven


Agenda Haagse politiek online
Op www.vandaagindenhaag.nl presenteert PM, vakblad en website van Sdu Uitgevers, een unieke agenda voor en over politiek Nederland. In één oogopslag valt te zien wat er die dag in het politieke centrum van Den Haag te beleven is. Kabinetsvergaderingen, werkbezoeken van bewindslieden, rapporten die gepresenteerd worden, de agenda’s van de Eerste en Tweede Kamer en persconferenties, brengt Vandaag in Den Haag samen in één overzicht. De website biedt daarnaast achtergrondinformatie behorend bij de agendaonderwerpen van de dag, vacatures en een verjaardagskalender van bekende en minder bekende politici, topambtenaren en adviseurs. Elke maandagochtend ontvangen geïnteresseerden een overzicht van de highlights van de komende week.
De website is zeer interessant voor (top)ambtenaren, bestuurders, lobbyisten, persbureaus en politiek geïnteresseerden. Tot 19 oktober kan iedereen gratis kennismaken met deze site, daarna is die alleen toegankelijk voor abonnees op PM en Vandaag in Den Haag.

Naar boven


Kamer neemt gemeenteraad niet serieus
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Bijleveld (CDA) verwijt de Tweede Kamer de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders niet serieus te nemen. Zij ventileerde deze kritiek bij de opening van de Willemshof, het verbouwde hoofdkantoor van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). ‘De Kamer debatteert nog te vaak over puur lokale zaken en geeft op die manier de indruk de lokale democratie in de gemeente niet serieus te nemen’, aldus Bijleveld in haar toespraak. ‘Waar mogelijk blijf ik mijn collega’s en de parlementsleden aanspreken als ze zich te veel op het lokale terrein begeven’.

VNG-voorzitter Annemarie Jorritsma, burgemeester van Almere, pleitte in haar toespraak voor bewegingsruimte voor gemeente om maatschappelijke knelpunten op te lossen en riep het kabinet op om voldoende geld beschikbaar te stellen aan gemeenten voor die taken. Wij hebben alle middelen, of het nu gaat om regelgeving of geld, namelijk hard nodig om de overheid het dichtst bij de mensen effectief te laten zijn.’
(Bron: Binnenlands Bestuur)


Naar boven